Malwy białostockie

SONY DSC

Szorstkość i zimna woń liści pelargonii rosnących na parapecie południowego okna w mieszkaniu moich dziadków przy Broniewskiego 8c jest moim najgłębszym wspomnieniem tego miejsca. Pelargonie rosły w donicach przy wyjściu na balkon. Pod parapetem babcia trzymała plastikowe baniaki na wodę. Pod parapetem chodziły też mrówki, które babcia tępiła octem wymieszanym z wodą.

Oślepiający blask słońca docierającego przez zasłonę i firankę do tego pokoju z balkonem, w którym zawsze było gorąco i duszno, gdzie były dywany z wizerunkiem Jezusa zawieszone na ścianach i gdzie był telewizor Rubin na honorowym miejscu wielkiej meblościanki wypełnionej zastawą i kryształami, z szufladą pełną smakołyków zamykaną na klucz, to moje najważniejsze wspomnienie mieszkania dziadków w bloku przy Broniewskiego 8c.

Z balkonu tego mieszkania można było po metalowych schodkach zejść do ogrodu, w którym babcia pielęgnowała ogórki, pomidory, koper, cebulę i pietruszkę. Przy płocie zawsze było miejsce na rabarbar i malwy. Zapach tych pelargonii, tego ogródka z wielkimi krzakami kopru, tych malw przerastających mnie o kilka głów i kwaśny smak tych zielonych truskawek ubabranych w piachu, które jadłem potajemnie w połowie czerwca to równie ważny, jeden z niewielu, przebłysków mojego dzieciństwa.

Moja druga babcia, mieszkająca na podlaskiej wsi, też ma przy płocie malwy. Malwy są przy prawie wszystkich podlaskich płotach. Malwy są przy wszystkich płotach domostw, w których mieszkają babcie.

SONY DSC

Te malwy zobaczyłem przejeżdżając przez Rybaki. Wieś ma kilkanaście domostw i leży kilka metrów od wielkiej tamy na Zalewie Siemianówka, który zbudowano 40 lat temu, zalewając kilka innych podobnych wsi z drewnianymi chatami i malwami przy płotach. Rybaki ocalały i teraz witają przypadkowych gości tymi obłędnymi malwami. Przypadkowych, bo nikt tam nie przyjeżdża, a jedyna droga kończy się ślepo przy tamie.

„Malwy białostockie” wymyślił poeta Stefan Kubiak, a rozsławił Czesław Niemen śpiewając wyjątkową piosenkę o Polsce. W zgiełku awantur, intryg, oszustw i niesprawiedliwości, tych wyłącznie moich i tych, o których wszyscy mówią na ulicy, najpiękniejszą Polską jest kraj begonii na balkonach, pelargonii w kolorowych ogrodach działkowych i malw przy wiejskich płotach.

 

 

Rdza

SONY DSC

Miałem pójść razem z małym. Nie wyszło. Poszedłem sam. Po to, aby zrobić zdjęcia wielkich maszyn. Na wielkie maszyny patrzy z podziwem. Pokazuje palcem miejskie autobusy odpoczywające na zajezdni w Kleosinie. Wzdycha zaaferowany sapaniem betoniarek, kręcących te swoje zabłocone gruszki, kiedy wyjeżdżają z placu budowy Trasy Niepodległości gdzieś za niestrzeżonym przejazdem w Klepaczach. Piszczy z zachwytu nad piskiem pociągu hamującego na dworcu Olsztyn Główny, a ten jego zaaferowany pisk słyszę lepiej niż pisk pociągu, gdy czeka, kiedy wreszcie wyskoczę na peron.

SONY DSC

Miałem pójść razem ze szkrabem. Nie wyszło. Poszedłem sam. Poszedłem, żeby zrobić zdjęcia tych wszystkich pługów spychających śnieg z torów, pociągów naprawczych, elektrycznych drezyn, sypialnych i kuszetek z napisami po francusku, odstawionych na bocznicę. Poszedłem zobaczyć potęgę kolei.

SONY DSC

Ta bocznica, gdzieś między Antoniukiem a Białostoczkiem, leży przy nasypie, którym jeszcze jeżdżą pociągi do Sokółki, do Grodna, do Suwałk i Augustowa. Kiedy mieliśmy 10 lat i spieprzaliśmy z lekcji w Szkole nr 38, szliśmy na te tory wielką łąką. Trawy, osty i pokrzywy raniły nam nogi. Potem szliśmy wężykiem wąską ścieżką między brudną i śmierdzącą rzeką, a ogródkami działkowymi, gdzie wszędzie rósł barszcz Sosnowskiego, ale wtedy nikt nie zwracał na niego uwagi.

SONY DSC

Wspinaliśmy się, wbijając palce w sypki i suchy żwir na ten nasyp, siadaliśmy na skraju mostu, nad tą płytką i brudną jak diabli rzeczką i patrzyliśmy, jak wędkarze łapali w tym zasyfionym cieku robaki na przynętę  Kładliśmy na rozgrzane tory kolejowe kamienie albo monety, jeśli ktoś z nas miał w ogóle jakąś monetę, bo wtedy pieniądze nie były do niczego potrzebne. Potem czekaliśmy niecierpliwie na jakiś osobowy, pospieszny albo towarowy. Nie miało to kompletnie żadnego znaczenia. Kiedy pociąg się zbliżał, przeganiając nas ostrym piskiem syreny ostrzegawczej, uciekaliśmy na skraj skarpy, przykrywaliśmy głowy i z rozkoszą słuchaliśmy dźwięku roztrzaskiwanych przez lokomotywę kamieni latających we wszystkich kierunkach, tuż nad naszymi spalonymi czerwcowym słońcem głowami. Kiedy już pociąg odjechał, szukaliśmy w trawie rozgniecionych monet, z których nie zostawało nic, poza naszą satysfakcją i naszym uwielbieniem dla niewyobrażalnej siły tych wielkich maszyn.

SONY DSC

Więc wtedy byłem taki jak on. Podziwiałem siłę i energię wielkich maszyn i marzyłem, aby kiedyś zasiąść za sterem prawdziwej lokomotywy.

Dzisiaj interesuje mnie już bardziej to, jak to wszystko, więc i kolej, się degraduje, niszczy, rdzewieje i odchodzi w niepamięć. Mogę na to wszystko patrzeć z tego samego miejsca, z jakiego na to patrzyłem 30 lat temu.

Kiedy jeździłem dużo pociągami, najchętniej wystawiałem głowę za okno w te letnie zmierzchy, kiedy pociąg przejeżdżał przez przedmieścia mniejszych i większych miejscowości. To wszystkie te miejsca za garażami, gdzie odbywają się sekretne schadzki młodocianych kochanków, miłośników piwa pitego wprost z puszki albo tych wszystkich, którzy z nudy lubią po prostu patrzeć na przejeżdżające pociągi. Za tymi garażami są zawsze zasyfione i śmierdzące chaszcze z wydeptanymi ścieżkami, otoczonymi milionami opróżnionych butelek, puszek, opakowaniach po papierosach i miejscach po ogniskach.

SONY DSCCzasami warto na to patrzeć z mknącego pociągu, czasami warto na to patrzeć stojąc za tymi garażami.

Nie da się tego opisać, nie da się też złapać zdjęciem tego szczególnego zapachu torów kolejowych, kiedy po gorącym dniu przejeżdża po nim lokomotywa ciągnąca wagony podmiejskie pełne ludzi wracających ze szkoły w Białymstoku do domu w Łapach, odliczających, ile jeszcze dni zostało do wakacji. Jest w tym zapachu kurz, jest pył tych ostrych jak brzytwa kamieni, jest też woń rdzy.

SONY DSC

Rdza jest najważniejszym składnikiem wszystkiego, z czego składa się kolej. Ze rdzy zbudowano lokomotywy, ze rdzy są wagony, tory kolejowe, druty i słupy, na których te druty wiszą. Ze rdzy są przejazdy kolejowe. Ze rdzy są maszyniści i konduktorzy. Ze rdzy są ci zatrudnieni przez rdzawe Polskie Koleje Państwowe pustelnicy przesiadujący w tych małych betonowych budynkach, gdzie w jednym oknie stoi zawsze jedna paproć, która również jest ze rdzy.

Poszedłem zobaczyć potęgę kolei. Wróciłem z rękami całymi we rdzy.

Miałem pójść razem z nim. Nie wyszło. Poszedłem sam.

Najważniejszy czas w moim życiu spędziłem na Dziesięcinach

SONY DSC

Kiedy wracam skądś do centrum zawsze, o ile to możliwe, zahaczam o Dziesięciny. To takie białostockie Bałuty, Wola i Nowa Huta w jednym. Zbudowane w końcu epoki Gierka, wchłaniały tysiące mieszkańców pobliskich wsi i miasteczek. Kiedy się urodziłem, mieszkanie w bloku z wielkiej płyty było szczytem marzeń, również dla mojej, inteligenckiej w pierwszym pokoleniu rodziny 2+2. Wprowadziliśmy się tam, jak miałem 3 lata. Wyprowadziłem, jak miałem 29 lat. Dziesięciny i te bloki były całym moim życiem.

Z okna na parterze bloku, w którym mieszkałem prawie 30 lat, widać było kiedyś pasące się krowy, a gospodarze pobliskich łąk sprzedawali nam świeże mleko. Wystarczyło przebiec przez ulicę, przemknąć przez blaszane garaże, by zanurzyć w się zbożu, bobie, pszenicy, kukurydzy. Bawiliśmy się tam w chowanego albo podglądaliśmy amatorów seksu na świeżym powietrzu.

SONY DSC

Plac zabaw przy bloku obok to była konstrukcja z metalowych rurek – coś jakby trzepak wersja 2.0.

Tam, gdzie teraz jest parking, wtedy było 30-metrowe boisko – wydeptany milionami rajdów, wślizgów i upadków prostokąt ograniczony z jednej strony piaskownicą, a z drugiej ulicą, gdzie przeżywaliśmy swoje pierwsze emocje sportowe. Każdy bramkarz chciał być Mojsiuszką, ale nikt nie chciał być bramkarzem, więc na bramce stawał najgrubszy. Wszyscy pozostali chcieli być Jackiem Bayerem. To były czasy, kiedy MKSB Jagiellonia po raz pierwszy w historii wchodziła do I Ligii, a Polacy w Barcelonie zdobywali srebrny medal Igrzysk Olimpijskich.

SONY DSC

A potem była koszykówka, oglądanie NBA w telewizji i granie godzinami w Michael Jordan in Flight na pececie. Jeździliśmy z przyjacielem do zburzonej już hali Włókniarza na mecze kadetów Instalu Białystok. Mistrz rzutów za trzy -Tomasz Kujawa, szybki jak strzała rozgrywający Andrzej Sinielników, potężny Frazier Johnson – pierwszy murzyński koszykarz w Białymstoku, Marcin Krajewski – obiekt powszechnych kpin z powodu niezdarnego, ale skutecznego stylu – te nazwiska na Dziesięcinach znał każdy gówniarz.

Najpierw zaczepialiśmy kosze na wielkiej topoli, która rosła na środku naszego boiska i robiliśmy konkursy slamów do pierwszego i ostatniego wyrwania kosza zrobionego z obręczy do roweru i wbitego w drzewo zardzewiałym gwoździem.

Na tyłach garaży, tam, gdzie teraz są profesjonalne grafitti, my zamalowywaliśmy sprayem zrobione w domu szablony Rage Against The Machine, Henry Rollinsa albo Suicidal Tendencies. Nosiliśmy za duże bluzy z logo Pantery albo Biohazard.

SONY DSC

Tam, gdzie wtedy stały garaże i była łąka, dzisiaj stoją pastelowe bloki z cegły. Nasze bloki z płyty też pomalowali pastelowo, żeby nie było im przykro i żeby nie czuły się gorsze. Przed klatkami nie ma już chłopaków i dziewcząt łuszczących pestki. Tam, gdzie było boisko, jest parking a tam, gdzie wybijaliśmy sobie zęby o metalowe rurki, łamaliśmy ręce i nogi, są teraz place zabaw z miękką nawierzchnią i atestem Unii Europejskiej. Na blokach nie ma już napisów „Jaga Pany”, „Legia to kurwa”, „Precz z komuną”. Są za to artystyczne murale lub wielkie malunki za kilkanaście tysiące poświęcone Ukochanej Drużynie.

Najważniejszy czas w moim życiu spędziłem na Dziesięcinach. Ten najważniejszy czas był wtedy, kiedy miałem 10-13 lat i w krótkich portkach, z kluczem na szyi i z kieszeniami pełnymi czereśni skradzionych z pobliskiego sadu biegałem między tymi blokami, przeżywałem pierwsze sukcesy w grze w kapsle i pierwsze porażki w grze w futbol. Uczyłem się życia w świecie i w miejscu, które nigdy nie wrócą. Nie chcę, by wróciły, a jednak za nimi strasznie, przejmująco, do granicy bólu, bezsilnie, tęsknię.

 

 

Ogrody i cmentarze

SONY DSC

Cmentarze są fajne, bo zazwyczaj nie ma tam nikogo. Poza trzema, czterema dniami w roku na cmentarzach są tylko zgarbione wdowy dźwigające wielkie konewki z wodą na groby swoich mężów. Bo mężowie zawsze umierają przed swoimi małżonkami.

Są też cmentarze, na które nikt nie przychodzi. Tam rosną rośliny. Ludzie mówią, że tam, gdzie są zakopane zwłoki, wszystko lepiej rośnie: i żyto, i pszenica, i bób. Jabłonie i grusze mają więcej owoców, a owoce te są na cmentarzach słodsze i bez robaków. Cudowny łańcuch zwierzęcych i roślinnych istnień i śmierci, w którym człowiek jest tylko jednym z nieskończonej ilości ogniw. Cząstka każdego z nas jest w trawie, w soczystej gruszce, w robaku, który dostaje się do naszych ciał przez butwiejące szpary sosnowych trumien, w ptaku, który upolowawszy robaka sam daje się zabić silniejszym od siebie.

Byłem dzisiaj na cmentarzu, na który nikt nie przychodzi. Leżą na nim Niemcy, przybyli do Białegostoku z Saksonii. Nie byli to bogaci fabrykanci z „Ziemi Obiecanej”, ale zwykli, poczciwi tkacze, zamieszkujący ocalałe po części do dzisiaj drewniane domy w północnej dzielnicy miasta.

Kilkaset metrów od tego miejsca jest centrum handlowe: Auchan, Leroy Merlin, McDonalds, CPN, Makro, Selgros i nie wiem, co tam jeszcze. A na cmentarzu – cisza. Słychać tylko pracę koparki przerzucającej nieopodal gruz z miejsca na miejsce. Trawa do kolan i wysokie na pół metra mlecze.

Na cmentarzu niemieckim w Białymstoku jest tylko kilka nagrobków. Na trzech można wyczytać nazwiska zmarłych. Największemu, z figurą Jezusa, ktoś urwał głowę. Pozostałe to betonowe ramy porośnięte wewnątrz trawą i wiosennymi kwiatami. Na środku cmentarza rośnie wielki krzew dzikiego bzu, największy bez, jaki widziałem w życiu.

Poruszałem się po tej łące na kolanach. Robiłem zdjęcia nagrobkom i roślinom. Próbowałem poczuć ten przepływ cieczy, białka, całego wielomiliardowego świata bakterii między glebą, ciemnością pełną robaków, kretów, nornic, gąsienic, żuków, pozasypywanymi kilkadziesiąt centymetrów pod powierzchnią zwłokami ludzkimi, a feerią zieloności, ciepła, zapachów bzu, mleczy, konwalii i słońca tutaj, gdzie klęczałem z aparatem na trawie w skwarze końca maja.

Granica między życiem a śmiercią jest bardzo niejasna, ale jasne jest, że w pewnym momencie nasze ciała przestaną działać. Nie będziemy mogli pojechać na zakupy, przestaniemy biegać i oglądać ulubione seriale. Nasze serce przestaną pompować krew, a nasze mózgi obumrą z braku tlenu. Nasze ciała zaczną sinieć, a potem staną się czarne. Stopniowo wyparuje z nich woda, a to, co pozostanie, zjedzą zwierzęta, których całym sensem istnienia i przetrwania jest zjadanie naszych zwłok. Potem pozostaną kości, które również się rozsypią.

Czy to będzie koniec? Tak. Nie ma żadnego życia po życiu, nie ma siedmiu wcieleń, nie ma żadnego miejsca, w którym się znajdziemy po śmierci. Porzućmy wszelkie nadzieje, że skurwysyństwa i podłości, które wyrządzamy innym będą w jakikolwiek sposób „wybaczone” czy skasowane. Nie zostanie po nas żadne ciało, ani żadna dusza. Co zostanie? Pamięć osób, na których nam zależy. Mamy tylko kilkadziesiąt wiosen, aby sprawić, że po naszej śmierci ktoś będzie nas dobrze wspominał. Do biegu, gotowi, start!

Droga

img_20140211_122332-1

Szwendanie się. Ulubione i najbardziej inspirujące zajęcie. Sprawdzanie, czy miejsca, które nie zmieniły się od zawsze, przypadkiem się wreszcie zmieniły. Mam w związku z tym, kilka pytań.

Czy na rozwidleniu dróg na Dwernik i Zatwarnicę przez cały czas stoi ta sama blaszana wiata, w której latem wytatuowani punkowcy sprzedają kiełbasę z grilla i piwo bez koncesji, przy dźwiękach KSU? Czy w Gospodzie pod Modrzewiem w Krynkach dają taką samą, jak zawsze, kiszkę ziemniaczaną? Czy w Kaliszu, na rogu Szklarskiej i Grodzkiej działa wciąż fryzjer męski z opcją golenia brzytwą dezynfekowaną spirytusem? Czy w Olecku, w Barze Dajana patrzą na ciebie tym samym złym wzrokiem, smutni Mazurzy, a na zmoczonym letnim deszczem pomoście opony roweru ślizgają się tak, jak kiedyś? Czy Czarny Roman biega wciąż w tym długim płaszczu po Świętokrzyskiej w warszawskim śródmieściu, szepcąc do siebie te złowrogie zaklęcia? Czy w Poddębiu przez cały czas sprzedają najlepsze jagodzianki na świecie, ciepłe i pachnące lasem, tam, obok baru Koga, gdzie twój ojciec zabierał cię jako dziecko na colę z cytryną, a dla siebie brał coś mocniejszego? Czy wiatroloty nad Bałtyckim Morzem fruwają przez cały czas tak pięknie furkocząc? Czy to miejsce, gdzie tory wąskotorowej kolejki między Ełkiem a Rajgrodem przekraczają zepsuty asfalt, jest tak pięknie tajemnicze i opowiadające historię upadłej świetności tych okolic? Czy w tym miejscu przy krętej górzystej drodze między Baia Mare a Szygietem Marmarowskim przez cały czas obozują uśmiechnięci Cyganie?

Tysiące takich miejsc odkrywa się tylko wtedy, gdy ma się odwagę przeciwstawienia nawigacji samochodowej i skręcenia w podporządkowaną. A potem się do nich wraca, z całkowitą pewnością, że pozostały takie same, z całkowitą pewnością, że po raz kolejny odkryje się je na nowo.

Jurowiecka

Genialny proces likwidacji przestrzeni wolnego handlu w samym centrum Białegostoku obserwuję z ambiwalentnymi uczuciami fascynacji i nostalgii. Pamiętam tę przestrzeń między ulicami Piłsudskiego i Jurowiecką jako dziką dżunglę składanych domowniczo straganów, budek, stoisk z pieczywem, warzywami, mięsem, nabiałem, mydłem i powidłem. Dżunglę, w którą – gdy w nią wszedłeś – to potem nie wiedziałeś, gdzie wyjdziesz – czy gdzieś w okolicach Sex Shopu na Jurowieckiej, czy przy przystanku na Piłsudskiego, czy przy obitych srebrnym materiałem rurach ciepłowniczych, po których można było wejść bez biletu na mecz Jagiellonii.

Teraz szczątkowe pozostałości handlarzy gnieżdżą się gdzieś przy domorosłym biurowcu Gazety Wyborczej. Musi ci wystarczyć te kilkadziesiąt kroków, aby poczuć klimat tamtego targu w samym centrum miasta. Kupujesz czosnek, grzyby, cebulę albo domowy chrzan i z niepokojem patrzysz na buldożery i dźwigi siedleckiego konsorcjum, robiącego z Jurowieckiej białostocki down-town.

DSC02593

To chyba wreszcie dojrzałość

To pierwsza duszna noc po pierwszym gorącym dniu. Pod oknem żywiołowe rozmowy o życiu, dziewczętach i o muzyce. Wysiadasz z taksówki. Stoję w drzwiach. Pięć długich dni spędzonych w oczekiwaniu. Ja – uciekam w pracę, aby niecierpliwość nie mierziła. Ty – siedem godzin w pociągu – z podkurczonymi nogami, tymi najśliczniejszymi nogami na świecie. Ja – łykam tabletki na sen, aby przespać to czekanie, jednak sen nie przychodzi, więc znęcam się nad jakimś strategicznym dokumentem samorządowym. Ku chwale małej ojczyzny.

Tobie, gdzieś między Tłuszczem a Małkinią, znowu śni się praca.

Budzi Cię dźwięk dzwonka. W słuchawce słyszysz mój głos. Wszystko jest uporządkowane, proste i porządne. Wymieniamy się nazwami zespołów, których słuchaliśmy poprzedniej nocy na Spontify. W Tychach i w Białymstoku.

Zostawiamy nasze dziwne przeszłości za sobą. Wiemy, że to, co się wydarza, jest wyjątkowe w swojej normalności, w dojrzałości, w zaufaniu i przywiązaniu. Oboje zmarnowaliśmy kawałek naszych żyć przez coś, co nie miało prawa się wydarzyć. Wyszliśmy z tego poharatani, ale wolni. Wykorzystajmy tę wolność jak najlepiej, dzielmy się nią. Smakujmy każdy kęs, celebrujmy każdą chwilę spędzoną razem. Przytulajmy się, całujmy, kochajmy do omdlenia. Wykorzystajmy tę wolność seksualnie.

A teraz śpisz na łóżku obok, pod wykrochmaloną kołdrą słyszę Twój miarowy, spokojny oddech. Wiem, że jesteś bezpieczna, więc i ja odpoczywam.

Doczekałem się. Jesteś. Nie chcę niczego więcej