Puchły

Ze wsią Puchły nad Narwią wiąże się niezwykle fascynująca legenda, którą o stosunkach białoruskich na Podlasiu mówi więcej, niż niejeden traktat socjologiczny. Miejscowi opowiadają, że w tym uroczym miejscu istniał niegdyś wielki majątek zarządzany przez greckokatolickiego dziedzica. Traktował on prawosławnych poddanych okrutnie, próbował nawrócić ich na obrządek unicki. Ci modlili się żarliwie do Matki Bożej, która na znak, że słucha ich modlitw, objawiła na lipie swą ikonę – Ikonę Pokrowy Przenajświętszej Dziewicy.

Puchły to niezwykłe miejsce. Wieś jest położona na skrzyżowaniu trzech dróg. Na zachód są Ciełuszki i Kaniuki, na północ – Soce i Ryboły, a jadąc na wschód, dojedzie się do Trześcianki. Od południa Puchły oblewa melancholijna o tej porze Narew. To skrzyżowanie, z którego można pojechać, gdzie się chce, to zwykły piaszczysty ‚skrajdróg’ z drewnianym krzyżem, na którym wznieca się tuman piasku przy każdym przejechaniu. Ponoć do dziś na tym skrzyżowaniu pojawia się wieczorami duch okrutnego greckokatolickiego dziedzica.

W takim miejscu białorusko-ukraińskie tarcie czuje się bardzo mocno. Bo przecież to, co na północ od Puchł, to definitywnie białoruskość, a to, co za rzeką, to już dialekty poleszucko-ukraińskie. Fajnie by było zamieszkać w takim miejscu. Kiedy wysiadłem z samochodu pod monumentalną jak na tak małą miejscowość cerkiew, dostałem wszystko, czego oczekiwałem. Przede wszystkim ciszę i zapach bliskiej rzeki. Przypadkowych ludzi mówiących „dzień dobry” i błogosławiony jak Przenajświętsza Dziewica spokój. Byłoby świetnie mieć to na codzień i w większych ilościach.

Reklamy

Szanowni Państwo,

mój tekst „Shabat, shalom, motherfuckers!” umieszczony na tym blogu wywołał odzew i oburzenie użytkowników forum „Kuriera Porannego”. Znalazło się tam wiele komentarzy, do których treści, ze względu na ich bełkotliwość i wulgarność nie warto się odnosić. Były też jednak zarzuty, postawione przez internautkę o pseudonimie „Gabrysia”, które potraktowałem bardzo poważnie, których większość uznałem za słuszne, i które skłoniły mnie do przemyślenia jeszcze raz celowości opublikowania tekstu, a w konsekwencji do tego, by poprosić Radka Oryszczyszyna o usunięcie tekstu z jego bloga.

Zgadzam się w szczególności z tym, że upublicznienie mojej relacji z wycieczki do Tykocina było co najmniej niestosowne w stosunku do moich klientów – uczestników wycieczki, a także do osób, które oprowadzam w ogóle.

Zgadzam się również z zarzutem, że publikacja tekstu nie pomoże, a może zaszkodzić sprawie, w którą czuję się mocno społecznie zaangażowany, to jest w ochronę pamięci o podlaskich żydach i w działania na rzecz polsko-żydowskiego pojednania. Zgadzam się z Panią Gabrysią, że praca na rzecz wielokulturowego dziedzictwa wymaga od osób nią się zajmujących ostrożności, taktu i wyczucia, a o tym, decydując się na tę publikację, nie pomyślałem.

Przepraszam osoby, które poczuły się tym tekstem dotknięte. Nie było moim celem drwienie z religii i religijności, choć zdaję sobie sprawę, że tak mogła być moja wypowiedź zinterpretowana. Chciałem jedynie wskazać niewłaściwe, moim zdaniem postawy i zachowania, co jednak nie usprawiedliwia formy, w jakiej to uczyniłem.

Tekst był pisany na gorąco, jako bezpośrednia reakcja na zachowanie oprowadzanej przeze mnie wycieczki. Początkowo adresowany był do wąskiego grona moich znajomych, dopiero potem, po dyskusji z nimi zdecydowałem się na jego opublikowanie. Oczywiście pełną odpowiedzialność za upublicznienie tekstu ponoszę ja sam. Podobnie decyzja o usunięciu tekstu z bloga Radka Oryszczyszyna jest wyłącznie moja, wierzę, że zostanie przyjęta ze zrozumieniem i mam nadzieję, że powyżej dostatecznie ją uzasadniłem. Jeszcze raz chciałbym przeprosić i zapewnić, że nie traktuję mojej pracy przewodnika wyłącznie jako „nawijania makaronu”, a zajęcie to jest moją najszczerszą pasją.

Radosław Poczykowski

Jesienność, (nie)dojrzałość

Z holu biblioteki uniwersyteckiej, gdzie odbywała się niedawno konferencja miast pogranicza, można wyjść na obszerny taras, z którego doskonale widać panoramę Białegostoku. Okropnie na nim wieje, a wczoraj dmuchał nań zdecydowanie jesienny wiatr. Wrzesień, jak większość poprzednich wrześni, przynosi dziwne, słodkogorzkie sprawy, dokładnie tak, jak śpiewa Wiraszko Michał, w „Dwudziestu jeden dniach”. Trzeba tylko czekać na ten trzeci tydzień, kiedy wyczerpie się wrześniowe „oczko” i wkroczymy w jesienny spleen na pełnej szybkości.

Wrzesień to taka pora roku, w której  najbardziej daje się we znaki niedojrzałość. Owoce są już obrane, zgniłe jabłka leżą na trawie i nie ma ich kto zbierać. Przyroda jest dojrzała, szykuje się do jesienno-zimowego umierania. Przyroda jest przekonana o tym, co się zdarzy, co się musi zdarzyć. A my przez cały czas, nawet kiedy nie da się już wyjść na dwór ubranym tak-jak-się-chce, wierzymy, że coś jest jeszcze w naszych rękach, że coś zależy tylko od nas samych. A wszystko działa w sposób podobny do klucza ptaków odlatujących na południe: kierunek naszego lotu zależy od kierunku lotu naszych współtowarzyszy. Ja jestem ubezwłasnowolniony przez Ciebie, a Ty – przeze mnie. W tym jesiennym determinizmie, w tej dialogicznej ucieczce od wolności, tkwi sekret dojrzałości, dojrzałości wymykającej się rolom społecznym, różnicom pokoleniowym, funkcjom i tytułom. W tym tkwi sekret dojrzałości w przejrzałym świecie.

Praktyki pod lipami, part two

Znam już wszystkie zakręty, proste i wiraże dróg, dróżek i ścieżek gminy Górzno. Przez trzy dni – siedemset kilometrów w charakterze szofera: zawieź, przywieź, przyjedź, poczekaj. To chyba jak do tej pory mój najistotniejszy wkład w rozwój królowej nauk empirycznych – socjologii. I – jednocześnie czuję, że w takich prostych, a jednocześnie ponadczasowych rolach społecznych tkwi jakiś wielki romantyzm. Zawsze byli ludzie, którzy zajmowali się przewożeniem innych z miejsca na miejsce, bo zawsze przemieszczanie się było ludzką potrzebą.

Jeżdżąc z miejsca na miejsce, z Górzna do Miesiączkowa, z Zaborowa do Czarnego Bryńska, wzdłuż, wszerz i z powrotem, doszedłem do wniosku, że tutejsza społeczność tak naprawdę nie pasuje mi do żadnych ram pojęciowych, które sklecam sobie próbując takie rzeczy zrozumieć. Dzisiaj, oczekując pod sklepem spożywczym na kogoś lub coś, dosiada się do mnie dwudziestokilkuletni chłopak. Jest już – jak sam przyznaje – po siedmiu piwach, a w dłoni trzyma ósme. Wraca znad morza, gdzie razem ze wspólnikami kładł komuś dach z bali. Pomimo strasznego zmęczenia pogodnie się uśmiecha, podaje mi rękę, mówi na ty. Opowiada o swojej pracy. Widać, że praca jest dla niego tak wielką wartością. Pomimo ekstremalnego zmęczenia opowiada o domach z drewna z wielkim entuzjazmem i swobodą. Zmęczenie po dwóch tygodniach ciężkiej charówki jest po prostu bardzo przyjemne.

Praktyki pod lipami, part one

Jakiś czas temu pisałem entuzjastycznie o Górznie pod Brodnicą, o śródziemnomorskości, wolnym tempie, wyizolowaniu, czyniących to miasteczko międzynarodową stolicą inspirującego i wartościowego zadupia. Po trzydniowym pobycie podtrzymuję tą opinię. Mojej osobistej interpretacji Górzna należy się jednak uzupełnienie. Towarzysząc studentom prowadzącym tu porządne empiryczne badania socjologiczne próbuję zrozumieć to miejsce posługując się własną, zdecydowanie nienaukową i nieempiryczną metodologią.

Podczas pierwszego pobytu nie zwróciłem uwagi na pruski rys w obyczajowości tutejszych mieszkańców. Zamiłowanie do porządku i dyscypliny jest tutaj marzeniem ściętej głowy, bo tak jak we wszystkich miejscowościach, gdzie wypędzonych lub zamordowanych Żydów i Niemców zastąpiło chłopstwo z socjalistycznego awansu społecznego, tak i w Górznie wielu jego mieszkańców przypomina nieco Stanisława Tyma w tej scenie „Misia”, gdzie z mało nteligentnym wyrazem twarzy przaśny Tym przywdziewa pruski mundur opasany biało-czerwoną szarfą. Nawiązania do rzeczywistych osób i zdarzeń jest oczywiście czysto przypadkowe i stanowi wyłącznie produkt wyobraźni Szanownego Czytelnika.

Tak, jak degradacja przestrzeni w okolicach Wrocławia i w ogóle na zachodnich tzw. ziemiach odzyskanych ma w sobie coś z anarchistycznej beztroski, tak w Górznie Ordnung muss sein, niezależnie od tego jak nieporadnie to wygląda. Kapitał społeczny, zaufanie i kultura tworzą się pokoleniami, z czego najwidoczniej Górznanie nie zdają sobie sprawy. To niewiarygodne, ale w mieście z kilkusetletnią tradycją nie dostrzegłem żadnego społecznego rysu mieszczańskiego. Wygląda to tak, jakby dziewiętnastowiecznych chłopów pańszczyźnianych rzucić bosych do miasta i kazać im tu mieszkać, a właściwie udawać mieszkańców.

Sprawa domaga się szczegółowego potraktowania i na pewno do niej jeszcze wrócę.

Sprawy o wiele przyjemniejsze to „okoliczności przyrody” i dzikość okolic górzneńskich jezior. Miejscowość Fiałki jest położona po drugiej strony jeziora, na kilkunastu stromych pagórkach. Wokół domów biegają dzikie zwierzęta, a w dole widać jezioro. Dostać się tam można przez las, przez co w samym środku Polski ma się prawdziwe Bieszczady. Wożąc ludzi tam i z powrotem kilkukrotnie się gubię. Napotkany przypadkiem elektryk przyznaje, że i jemu, po kilku latach pracy, też się to zdarza.

Pierwszego dnia robię kilka zdjęć podczas podróży i potem, przy okazji krótkiego spaceru w stronę Pensjonatu Jagódka.